POWRÓT

TERENOZNAWSTWO

 

 Orientowanie się z mapą

 
 

Orientowanie mapy
Określanie miejsca stania
Orientacja topograficzna
Orientowanie się według mapy w czasie marszu


Orientowanie mapy

Orientowanie się w terenie według mapy polega na:

  • zorientowaniu mapy;
  • określeniu na mapie miejsca stania;
  • porównanie mapy z terenem.

Mapa jest zorientowana wtedy, gdy wszystkie kierunki na mapie są równoległe do odpowiadających im kierunków w terenie, zaś górna ramka mapy zwrócona jest na północ.
Mapę można zorientować według linii i przedmiotów terenowych (orientowanie geometryczne) lub za pomocą busoli (orientowanie magnetyczne).

Orientowanie geometryczne

Orientowanie mapy według przedmiotów liniowych

Przedmiotami liniowymi wyraźnie widocznymi w terenie są; proste odcinki dróg, szlaki kolejowe, wyraźnie widoczne granice lasów, odcinki rzek i kanałów itp. Aby zorientowanie mapy było dokładne musimy znajdować się na prostym odcinku przedmiotu liniowego. Znajdując się na takim obiekcie, mapę ustawiamy tak, aby kierunek przedmiotu liniowego (np. droga) pokrył się z kierunkiem przedmiotu liniowego w terenie (np.drogą).
Aby nie pomylić się co do właściwego zorientowania przedmiotu liniowego należy zwrócic uwagę na położenie innych przedmiotów terenowych względem przedmiotu liniowego. Przedmioty zaznaczone na mapie po prawej lub lewj stronie przedmiotu liniowego powinny znajdować się po tej samej linii w terenie.

Orientowanie mapy według przedmiotów terenowych i form rzeźby terenu

Przedmiotami terenowymi wykorzystywanymi do zorientowania mapy mogą być; skrzyżowania dróg, budynki, mosty, wieże, zagajniki, rzeźba terenu itd.
Sposób zorientowania mapy jest podobny do opisanego wcześniej orientowania mapy według przedmiotów liniowych. Przy tym drugim sposobie orientowania mapy zarówno przedmiot terenowy jak i miejsce, w którym się znajdujemy powinny być dokładnie zidentyfikowane na mapie. Oznacza to, że wcześniej musimy określić na mapie punkt naszego stania.

Przedstawiony geometryczny sposób orientowania mapy jest podstawowym i najszybszym sposobem orientowania mapy. W przypadku kiedy nie ma możliwości orientowania mapy geometrycznie wtedy stosuje się magnetyczny sposób orientowania mapy.

Orientowanie mapy sposobem magnetycznym

Na rysunku obok został zaprezentowany sposób zorientowania mapy z wykorzystaniem kompasu płytkowego. Aby można było przeprowadzić czynność zorientowania mapy przy pomocy kompasu, należy kompas położyć na mapie tak, by linia Płn-Płd na tarczy kompasu pokrywała się z kierunkiem linii siatki kilometrowej na mapie. Następnie obracamy mapę z kompasem dopóty, dopóki północny koniec igły magnetycznej nie wskaże odczytu 0 (N) na busoli. W ten sposób orientuje się mapę bez uwzględnienia zboczenia magnetycznego. Jeśli w danym rejonie zboczenie magnetyczne jest większe jak 3o, to musimy je uwzględnić. Jeżeli nie zależy nam na dokładności orientacji mapy, również zboczenie magnetyczne możemy pominąć.
Często podczas zawodów na orientację zachodzi potrzeba szybkiego zorientowania mapy. Wtedy nie zwracamy uwagi na linie Płn-Płd na tarczy kompasu a dążymy do takiego położenia mapy w przestrzeni kiedy igła magnetyczna kompasu leżącego na mapie jest równoległa do linii siatki kilometrowej.


Określanie miejsca stania

Określanie miejsca stania jest niezwykle ważną czynnością, którą powinniśmy robic przy posługiwaniu się mapą. Praktycznie cały czas powinniśmy wiedzieć w jakim miejscu na mapie znajdujemy się a to pozwala nam poruszać się w terenie bez błądzenia.
Miejsce stania można określić na mapie według przedmiotów terenowych. Mogą nimi być przedmioty punktowe lub liniowe oraz szczegóły rzeźby, dające się bezbłędnie rozpoznać na mapie i w terenie. Jest wiele różnych sposobów określania miejsca stania a o ich wyborze będzie decydowała sytuacj a w terenie. W zależności od okoliczności miejsce stania można określić następującymi sposobami;

  • według najbliższych przedmiotów terenowych;
  • według rzeźby terenu;
  • pomiar odległości do pobliskich punktów orientacyjnych;
  • sposobem wcięć (wcięciem w bok, wcięciem wstecz)

Przedstawione pierwsze trzy sposoby określania miejsca stania wymagają oceny odległości do najbliższych przedmiotów terenowych od miejsca stania. W pierwszych dwóch sposobach tą ocenę odległości przeprowadza się tzw. metodą " na oko". Przy trzecim sposobie ocenę odległości przeprowadza się poprzez rzeczywisty pomiar odległości w terenie, poprzez wykonanie marszu lub jazdy. Przy czwartym sposobie nie ma potrzeby wykonywania pomiaru odległości a miejsce stania określa nam przecięcie prostych wyprowadzonych z charakterystycznych przedmiotów orientacyjnych.
Poniżej opisano sposób wyznaczania miejsca stania - wcięciem wstecz.

Sposób ten sprowadza się do;

  • zorientowania mapy;
  • wyszukania w terenie i na mapie 2 lub 3 punktów orientacyjnych w możliwie szerokim rozstawie kątowym;
  • celownia kolejno na punkty orientacyjne nie naruszając orientacji mapy i wykreślenie prostych przechodzących przez punkty na mapie do punktów w terenie. Wskutek niedokładności w zorientowaniu mapy i celowania na punkty tworzy się trójkąt błędów. W jego środku ciężkości znajduje się szukane nasze miejsce stania.

Orientacja topograficzna

Przez orientację topograficzną rozumiemy porównanie terenu z mapą, tj. dokładne zidentyfikowanie przedmiotów terenowych (osiedli, wód, punktów orientacyjnych) oraz form rzeźby terenu, które są widoczne w terenie, z ich oznaczeniami na mapie. Czynność ta jest realizowana w czasie wykonywania zadań w nieznanym terenie i dotyczy osób, które kierują zespołami ludzi, np. dwódca w wojsku.
Porównanie terenu z mapą przeprowadza się po uprzednim zorientowaniu mapy i określeniu miejsca stania oraz stron świata.
Przykład przeprowadzenia orientacji topograficznej
Strony świata: Przed nami na wzgórzu wieża telewizyjna - POŁUDNIE; z tyłu osiedle SULIKÓW - PÓŁNOC; po prawej zalesine zbocze - słup linii wysokiego napięcia - ZACHÓD; po lewej - zabudowania - WSCHÓD
Własne miejsce stania: Przepust na szosie 3 km na Zch od osiedla CIERNIE
Strefa bliższa: ........................
Strefa środkowa: ........................
Strefa dalsza:............................


Orientowanie się według mapy w czasie marszu

Najczęstszym zadaniem do wykonania w terenie jest szybkie dotarcie do wskazanego na mapie miejsca. Marsz do wskazanego miejsca może sie odbywać w różnych warunkach, a więc drogami, po bezdrożach lub nocą. W każdym z tych sposobów należy wykorzystać umiejętność w posługiwaniu się mapą i przestrzegać następujących zasad.

Przy marszu drogami

  • przed rozpoczęciem marszu należy zorientować się w terenie według mapy i dokładnie zapoznac sie z trasą marszu;
  • w czasie marszu mapa powinna byc tak zorientowana, aby kierunek drogi na mapie był zawsze zgodny z kierunkiem drogi w terenie;
  • w czasie marszu zwracamy szczególną uwagę na zasadnicze przedmioty orientacyjne znajdujące sie po prawej i lewej stronie drogi;
  • zwiększoną uwagę należy zachować podczas marszu przez osiedla, skrzyżowania i rozwidlenia, gdzie każdorazowo należy dokładnie sprawdzać prawidłość marszu;
  • po osiągnięciu wyznaczonego punktu orientacyjnego należy natychmiast ustalić następny punkt orientacyjny.

Ważną czynnością podczas marszu po drogach jest obracania mapy po zmianie kierunku marszu. Jest to konieczne do zachowania ciągłości zorientowania mapy (patrz rysunek wyżej).

Przy marszu po bezdrożach

  • wykreślić na mapie obraną marszrutę i to w taki sposób aby na mapie była zaznaczona każda zmiana kierunku;
  • miejsca na zmiane kierunku wybieramy takie w których znajdują się charakterystyczne przedmioty terenowe;
  • przemieszczanie w terenie odbywa się od jednego punktu orientacyjnego do następnego;
  • w czasie marszu sprawdzamy prawidłowość ruchu przez porównanie mapy z terenem;
  • w razie konieczności marsz realizujemy według wyznaczonego kierunku przy pomocy kompasu (patrz rysunek obok)

W celu wyznaczenia kierunku ruchu przy pomocy kompasu należy na mapie połączyć dwa punkty kontrolne ( 1 i 2) w taki sposób aby linie kierunkowe kompasu (krawędź, rysunek linii) łączyły ich środki a strzałka kompasu była skierowana w kierunku punktu docelowego (2). Następnie obracamy się z mapą tak długo aż kierunek północy będzie zgodny z kierunkiem pokazywanym przez kompas. Czynność tę już poznaliśmy i nazwaliśmy orientowaniem mapy.
Kierunek dalszego marszu pokazuje nam strzałka narysowana na płytce kompasu. Dla dokładnego wyznaczenia kierunku marszu należy stanąć w taki sposób aby kompas mieć przed sobą i wzrokiem przedłużyć kierunek pokazywany przez strzałkę w terenie. Wypatrujemy celu i wykonujemy marsz.


Początek »»» 

  

 (C) 2015 - 2016 Wydział Przyrodniczo-Techniczny Karkonoskiej Państwowej Szkoły Wyższej. All Rights Reserved