POWRÓT

TERENOZNAWSTWO

 

 Najprostsze sposoby wykonywania pomiarów w terenie

 
 

Określanie stron świata
Określanie kierunków (kątów)
Określanie odległości


Określanie stron świata

  • wg przedmiotów terenowych - samotne drzewa, słoje w pieńkach, kamienie porośnięte mchem
  • wg Słońca - tabela wschód słońca, południe, zachód
  • wg słońca i zegarka wskazówkowego - dwusieczna, prosta
  • wg Gwiazdy Polarnej - 5 krotne przedłużenie odległości miedzy gwiazdami Wielkiego Wozu
  • wg Księżyca.

Najłatwiej kierunek północny określa się za pomocą busoli lub kompasu. Zasada tego typu przyrządów opiera się na właściwościach igły magnetycznej. Swobodnie wisząca igła magnetyczna, pod wpływem pola magmetycznego Ziemi, dąży do zajęcia ściśle określonego położenia w przestrzeni. Dla terytorium Polski igła magnetyczna ustawia się w kierunku północ - południe.

  • według busoli - igła magnetyczna pod wpływem magnetyzmu ziemskiego ustawia się w kierunku północy magnetycznej. Północ magnetyczna nie jest tym samym co północ geograficzna.
  • według kompasu - igła magnetyczna podobnie jak w busoli pod wpływem magnetyzmu ziemskiego ustawia się w kierunku północy magnetycznej. Kompas w odróżnieniu od busoli na obudowie posiada podziałkę w stopniach.


Określanie kierunków (kątów)

Do pomiarów terenu wykorzystuje się mapy, ale często zachodzi potrzeba wykonania pomiarów bezpośrednio w terenie przy pomocy przyrządów. Poprzez pomiar kątów określamy; kierunki i odległości, kąty nachylenia terenu, wysokości przedmiotów i pomiary szerokości obiektów wodnych.
Kąty mierzone mogą być z wykorzystaniem miary kątowej wyrażonej w stopniach lub miary kątowej wyrażonej w tysięcznych.

Definicja miary kątowej;

  • miary stopniowe (360 stopni)
  • miara kątowa 1/6000 części obwodu koła (tysięczna)

Tysięczna to kąt, pod którym widzi się odcinek 1m z odległości 1000 m.

ZAPIS TYSIĘCZNEJ

Lp.

Kąt w tysięcznych

Pisze się

Czyta się

1.

1250

12-50

dwanaście, pięćdziesiąt

2.

155

1-55

jeden, pięćdziesiąt pięć

3.

45

0-45

zero, czerdzieści pięć

4.

2

0-02

zero, zero jeden

Odpowiednio 0-01 = 6 stopni

Pomiar kątów;

  • przy użyciu przedmiotów pomocniczych (pudełko zapałek, palce, dłoń).
    Pomocną przy pomiarze kątów może być własna ręka lub inne przedmioty, które mają zmierzone uprzednio wielkości kątowe w tysięcznych z odległości około 60 cm, tj. wyprostowanej ręki.
  • przy użyciu linijki.
    Na trzymanej w odległości 50 cm od oka linijce, 1 mm równa się kątowi 2 tysięcznych.
    W praktyce wygodniej jest trzymać linijkę w ręce wyprostowanej, tj. w odległości 60 cm. Wówczas 1 tysięczna bedzie miała wartość 0,6 mm miary liniowej.
  • przy użyciu lornetki.
    Podziałka pionowa i pozioma w lornetce jest w tysięcznych. Najmniejsza działka odpowiada kątowi 0-05 tysięcznych. Kąt między dwoma kierunkami mierzy się zgrywając kreskę podziałki z przedmiotem terenowym, a następnie liczy się działki do drugiego przedmiotu.
  • przy pomocy busoli (kompasu).
    Busolą (kompasem) mierzymy azymuty na przedmioty terenowe, następnie odejmując od siebie wartości kątowe azymutów otrzymujemy szukany kąt.


Określanie odległości

W czasie różnorodnych działań w terenie, zachodzi często konieczność szybkiej oceny odległości, przy pomocy najprostszych sposobów takich jak; szacunkowo (ocena odległości na "oko"), krokami, według wielkości kątowych i rozmiarów przedmiotów (przy pomocy linijki milimetrowej, przy pomocy lornetki), według identyczności lub podobieństwa trójkątów ( pomiar wysokości przedmiotów, pomiar szerokości przeszkody).

Metoda szacunkowa (ocena odległości na "oko") jest najprostszym i najszybszym sposobem określenia odległości.
Istota oceny odległości "na oko" opiera się na ogólnie znanych właściwościach atmosfery i oka ludzkiego, dzięki którym, im przedmiot znajduje się bliżej, tym jest jaśniejszy i wyraźniejszy, tym więcej można rozróżnić na nim szczegółów i tym wydaje się większy.
Dla przybliżonej oceny odległości można posługiwac się nizej podaną tabelą.

TABELA WIDOCZNOŚCI

Lp.

Rodzaj przedmiotów i stopień ich widoczności

Odległość

1.

Widoczne pojedyncze domy

5 km

2.

Widoczne okna w domach

4 km

3.

Widoczne kominy na dachach

4 km

4.

Widoczne pnie drzew, słupy telefoniczne

1 km

5.

Widoczny ogólny zarys człowieka; na drzewach grube gałęzie

700 - 800 m

6.

Widoczne ruchy rąk i nóg, na drzewach rozróżnia się gałęzie

500 - 600 m

7.

Odróżnia się dachówki na dachach, liście na drzewach

200 m

8.

Rozróżnia się części twarzy: oczy, nos, usta.

500 - 600 m


Metody oceny odległości z wykorzystaniem linijki.

  • według wielkości kątowych i rozmiarów przedmiotów (przy pomocy linijki milimetrowej.
    Ta metoda ma zastosowanie dla przypadku gdy znana jest szerokość lub wysokość przedmiotów terenowych. W tym celu na linijce trzymanej na długość wyciągniętej ręki (d = 50 cm) odczytuje się ilość milimetrów v pokrywających przedmiot terenowy o znanym V. Ponieważ d = 0,5 m, zatem D = 0,5*V/v, gdzie V i v wyrażone są w jednakowych jednostkach miary, np. w cm.
  • według identyczności lub podobieństwa trójkątów ( pomiar wysokości przedmiotów, pomiar szerokości przeszkody).
    Tą metodą określa sięodległość w miejscach niedostępnych oraz szerokość przeszkód (rzek, bagien, itp).
    • na prostej wychodzącej z niedostępnego punktu A wyznaczamy punkt B, z którego wytycza się prostopadłą;
    • na niej wyznacza się - w równych odległościach - punkty C i D;
    • z punktu D wytycza się prostopadłą w kierunku k2;
    • maszerujemy po prostej k2 tak długo, aż punkty A i C pokryją się;
    • w miejscu tym wyznaczamy punkt E;
    • ponieważ trójkąty ABC i CDE są przystające (identyczne), to odcinek AB jest równy odcinkowi DE;
    • gdy wyznaczy się na brzegu punkt F, to szerokość rzeki wyniesie AB - BF.

Mapa jako obraz powierzchni Ziemi »»» 

  

 (C) 2015-2016 Wydział Przyrodniczo-Techniczny Karkonoskiej Państwowej Szkoły Wyższej. All Rights Reserved